Kara delikler

İlk olarak kara delikleri anlatmaya başlamadan önce onlar hakkında yanlış bilininen şeylerden biraz bahsedelim

Kara delikler

İlk olarak kara delikleri anlatmaya başlamadan önce onlar hakkında yanlış bilininen şeylerden biraz bahsedelim

05 Mart 2018 Pazartesi 11:12
Kara delikler

Kara delikler

İlk olarak kara delikleri anlatmaya başlamadan önce onlar hakkında yanlış bilininen şeylerden biraz bahsedelim, kara delik denince insanların aklına çevresindeki yıldızları gezegenleri bir hortum gibi içine çeken durdurulamayan bir canavar canlanıyor herkesin gözünde fakat karadeliklerin bunla uzaktan yakından ilgisi yok. Mesela siz oturduğunuz yerden bir kara delik oluşturup herrşeyi içinize çekmeye karar verseniz bırakın evreni ve yıldızları masanın üzerindeki kağıtları bile yerinden oynatamazsınız bir karadeliğin çekin gücü dönüştüğü maddenin çekim gücüne eşittir, yani bi karadeliğin tehlikeli olabilmesi için devasa bir yıldızdan oluşması gerekir. Peki karadelik nasıl oluşur? Karadelik ölmüş bir yıldızdan oluşur hatta karadelik için ölmüş bir yıldızın hayaleti tabiri daha doğru olur.

Metaforik olarak yıldızlar canlı varlıklar olarak kabul edilir çünkü, yıldızlar doğarlar yaşamak için enerji tüketirler ve belli bir zamandan sonrada ölürler. Yıldızlar üç farklı şekilde ölür, ya bir beyaz cüceye dönüşür ya bir nötron yıldız yani pulsara dönüşür yada bir karadeliğe dönüşür yıldızın nasıl ölüceği büyüklüğü ile alakalıdır mesela bizim güneşimiz çok küçük bir yıldız küçük dediysek hemen gocunmayın çünkü bir yıldız ne kadar küçük ise ömrü o kadar uzundur bizim güneşimiz altı milyar yaşında ve ölmesine daha 4 buçuk milyar yıl daha var yani insan ömrüne kıyaslarsak 40 yaşında yani çok yaşlı değil ama bir yıldız ne kadar büyükse mesela hepimizin yakın bildiği yay burcunu temsil eden Orion takım yılıdızından Betelgeuse yıldızı ki bizim güneşimizden yaklaşık iki bin kat daha büyük onun ömrü ise maksimum beş on milyon yıldır, yani bir yıldız ne kadar büyük ise ömrü o kadar kısa olur bu bütle ve büyüklük meselesi de ölüm şekline karar verir, mesela güneşimizden gidicek olursak güneş gibi küçük bir yıldız ömrünün sonlarına doğru yakıtı olan hidrojeni bitirmeye başlıyorbu yakıt bittikçe nükleer reaksiyon azalıyor ve yıldızın kütle çekimi baskın gelmeye başlıyor yıldız yavaş yavaş küçülmeye başlıyor alan küçüldükçe içerideki sıcaklık artık o kadar yüksek bir seviyeye ulaşıyorki güneşin milyonlarca yıldız hidrojenden çevirdiği helyum bir anda füzyona uğramaya başlıyor ve güneşimiz helyum yakmaya başlıyor bu arada güneşimiz kat kat büyüyüp bir kızıl deve dönüşmeye başlıyor, ama bir süre sonra yıldız helyumu da bitirmeye başlıyor ve tekrardan küçüküyor ve yine içerdeki sıcaklık öyle bir dereceye geliyorki güneş bu seferde içinde biriktirdiği üçüncü bir element olan lityumu yakmaya başlıyor ve sonra tekrardan büyüyor ve bitince tekrardan büzüşüyor ve bu işlem demir elementine kadar tekrarlanıyor ve bu süreçten sonra düneş kendi içine çökerek ikiyüzelli yada üçyüz km çapında soluk ışık saçan bir beyaz cüceye dönüşüyor.

Fakat başka bir yıldızın boyutu bizim güneşimizden beş on kat daha büyük olursa onun sonu daha farklı oluyor tıpkı güneşimizdeki gibi hidrojenini bitirip helyum yakmaya başlıyor helyumu bitirip lityum yakmaya başlıyor ta ki demire kadar geliyor ve sonrasında saniyenin milyonda biri gibi bir sürede içine çöküyor ve bir patlama oluşturuyor bu patlamada eğer çevresinde bir yıldız veya gezegen varsa onu yok ediyor ve o patlamadan sonra çapı elli km olan ve tamamiyle nötrondan oluşmuş süper yoğun bir yıldız kalıyor geriye bunlara da pulsar yada atarca deniyor. Ama eğer bir yıldız bizim güneşimizden yirmibeş yada daha fazla büyüklükte ise ölümü çok ilginç ve çok eğlenceli olucaktır yine klasik olan içindeki elementleri yakıp demir kalana kadar süren sürecin aynısı yaşanıyor ve yine saniyenin milyonda biri kadar bi sürede içine büzüşüp mutlak tekilliğe yani sıfıra ulaşır ve bu sırada ortaya o kadar korkunç miktarda bir enerji o kadar büyük bir patlama çıkarki bu patlamaya süper nova denir süper nova patalamarı o kadar güçlüdür ki bulundukları galaksilerin ortasında koca bir delik bile açabilirler fakat süper novalar o kadar kötü değillerdir onların bu süper patlamaları başka küçük yıldızların oluşumuna da neden olur yani nova patlaması ile yıldız mutlak sıfıra ulaşır ama yıldızın kütle çekimi olduğu yerde duruyordur bir zamanlar parlak bir yıldızın olduğu yerde artık simsiyah kapkara bir küre vardır çünkü o kadar güçlü ve kuvvetli bir kütle çekimi vardır ki ondan hiçbir şey kaçamaz ışık bile ona yansıtılan ışık hiçbir şekilde geriye yansıyamaz ve hiçbir şekilde ışık yaymaz o yüzden orda kapkara bir leke gibi durur e peki nasıl olurda biz hiçbir şekilde ışık yaymayan hiçbir şekilde ışık yansıtmayan bir şeyi görebiliyoruz? Direk gözlemleyemesekte etkilerini biliyoruz karadelikler ilk defa elli’li yıllarda matematiksel olarak kanıtlandılar daha sonrada atmış’lı ve yetmiş’li yıllardaki astronomik gözlemlerdede fiziksel varlıkları kanıtlanmış oldu. Bir karadeliği doğrudan göremezsiniz ama çevresindeki nesnelere etkilerini görebilirsiniz mesela bir karadelik başka bir yıldızdan yada başka bir yerden madde çekmeye başladığı zaman aşırı derecede yüksek bir çekim gücü olduğu için etrafındaki gazlar ısınır ve karadeliğin çevresinde ışıklı bir disk oluşturur karadeliği bu şekilde görebilirsiniz yada bazı büyük karadelikler etrafındaki yıldızları çevresinde döndürdüğü için onların hareketlerindende karadeliğin yerini saptayabiliriz. Peki gelelim tatlı sorularaaaa, kara deliğin içinde ne var? Kimse bilmiyor. Peki bilme şansımız varmı? Bir karadeliğin içinde ne olduğunu bilmemiz için onun içine girmemiz lazım fakat bir karadeliğin içine girmek pek kolay bir iş değil çünkü karadelik hem kendi çevresinde hemde hemde içinde bütün uzay zaman dengelerini alt üst eden bir yapıdadır çekim güçleri sayesinde çevrelerindeki uzayı ve zamanı bükebilirler yani burada Einstein’ın genel görelilik kuramı devreye giriyor yani ben şimdi bir uzay aracı yaptım ve bana en yakın olan kadar deliğe gittim karadeliğin çekim alanına girdiğim andan itibaren zaman benim için bozulmaya başlıyor yani benim orada geçirdiğim bir dakika dünyada yüz yıla benim orada geçirdiğim bir saat dünyada milyonlarca yıla eşit oluyor yani ben o kadar güçlü bir çekim kuvvetinin içindeyim ki zaman bile benim için yavaş akmaya başlıyor neyse biz yolculuğumuza devam edelim karadeliğe iyice yaklaşmaya başladım kritik eşiğe kadar ulaştım bu noktada neler olur bana? Çok kötü şeyler olmaya başlar yani Süpermen gibi elimizi öne uzatıp kara deliğe doğru dümdüz ilerlemeye başladık diyelim elimizin ön yüzü ile bacaklarımızın arasındaki mesafede zaman çok farklı olduğu için lastik gibi uzamaya başlıycam tabiki bu çok acılı bir süreç olucak bi noktada sonda moleküllere daha sonrasında atomlara daha sonrasında atom altı parçacıklara ve en sonunda saf enerjiye dönüşücem ve olay ufkuna geldiğimizde (olay ufku bir karadeliğin fiziksel sınırıdır) her şey bitti, oradan sonra ne olacağını bilmiyoruz. Şimdi başka bilgilere göz atalım bizde en yakın karadelik nerede? Dünyamıza en yakın karadelik bizden altı bin ışık yılı uzaklıkta. Peki en büyük karadelik nerede? Bilinen en büyük karadelik dünyadan 1.1 ışık yılı uzakta ve kütlesi bizim güneşimizin 40 milyar katı. Yani karadelikler bunlardan ibaret onlara yaklaşmadığınız sürece onlar orada dururlar ve bize dediğimiz gibi de yararları vardır.

Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.